Ěrzä raśkeń ajgemant́ tökšmelenzě dy karmavtomanzo

Boĺaeń Siŕeś

Rossijań-finněń kordonoś. Rossijań jono apokške oške Värstilä Istämo lemsě oške uli zärokst́ vajgeĺbet́ čivalgoma jonov, Juuvanjoki leent́ vit́ čiresěnt́, Suomiń territorijasont́. Takoli, 1939 –ce ies, kavonest ošketne uĺnest́ Suomi Mastoroń, dy toso ěräst́ karelt. Teči te karšo aštikst dy pek a vejket́ tarkat. Teke Angola dy Anglija.

Mezde te mon? Miń ěrätano mastorlangso, koso lomatneń avoĺ vejket́ meĺtopavtomast! Raśketneń lijaksčiś istämo, kodamo Värtsileń kavto peĺkstněń jutkso –rossijantent́ dä suomintent́. Mejś net́ kavtaśketne a vejket́? Vana mejś! Suomiń ělitatne träst́ –kastast́ raśke, kona uĺneś anok türeme ěś raśkent́ dy ěś Mastoront́ ucäskanzo kisě. Natoj buti te ucäskant́ kisě ěrävoĺ aštems kulomazost.

Ěrzätneń tragedijaś avoĺ minek jomamosont́, avoĺ minek ruzoks velävtomasont́ –assimiläcijasont́, avoĺ minek alkogoleń simemasont́. Avoĺ minek nuŕkine ěrämosont́, siśgemeń iet́kak a ěrätano…! Problemaś vana mejsě: minek araś melemek, kodamojak bažamośkak araś, saems veńkstämoči ěsenek ked́s ěś ěrämont́ kisě, minek ějdetneń ěrämost kisě! Vana koso katastrofant́ undoksonzo. Moskovoś putś ěrzäń prätnes, dy avoĺ ansäk ěrzäńtneń, paternalizmań ideologija – «Tago kie vitnesynze moń problematneń»! Ěrzätne aštit́ dy učit́ kurgoń avteź, zärdo lectäsamiź Putiněś, Medvedeveś ěli kodamojak volkovoś, – zärdo minek veletnes od kint́ vetäsyź, pičkamkudont́ panžsyź, keped́syź važodemań kisě pandomatneń dy pensijant́.

Boĺaeń Siŕeś, 2019.

Minek trimiź –kastymiź ureks, minek araś meleśkak sodams, koda ěrit́ suomitne, ěli ěsttně –minek kondät finno –ugrań raśket́. Natoj buti kijak ěrzätnede pongi suomiń pičkamkudos, sestějak son a vešni veńks (otvet) kevkstemant́ langs: «Meze ěrävi teems ulemga istämo pičkamkudoś Ordavelesě, Icälso, Sakuĺkaso… Ěŕva velesěnt́!». Araś! Son karmi jovtneme ěstenzě dy lijatneneńgak, meś minek istä uĺneś, uli, dy karmi uleme sval! Mejś ěrzätne sval karmit́ ěrämo ureks!

Meze ěno te istämoś? Mejś ěrzäń raśkeś ěri pevteme tamašaso? Moneń a čaŕkodevi minek logikaś. Tynk logikaś. Tyń lemdätado ěś pränk Rossijań patriotoks! Tyń lemdätado ěś pränk rossijaniněks! Lamot ějstěnk anokt prä maksoms Rossijań kisě! Imperijant́ kisě! Seń kisě, konaś velävtyze raśkent́ meĺtopavtomavtomo, naŕgaź, lemteme subětnosoks!

Arast́ veńkstämočivteme raśket́! Veńkstämočivteme raśktne ěrit́ ansäk kolonijaso. Rossijań kolonijatne sval ěräst́ dy sval karmit́ ěrämo kažočisě, araśčisě, pajstomo! Buti miń synek meĺs sval ulems kolonijań raśkeks – minek uči pevteme kažo dy jomamo. Minek ějdetne zärdojak «a pongit́ Juuvańjoki leent́ čivalgoma čires, Värtsila oškenteń»! 

Ěrzäń ěrämoso polavtomatne ušodovit́ ansäk sestě, zärdo jutksonok muevit́ lomant́, konat anokt saems kedezěst veńkstämočint́ vese ěrzä raśkent́ kisě, vese nacijant́ kisě! Istät lomatnede lamo a ěrävit́. Ansäk syntemest ěrzätneń araś dy a uli kodamojak vandyči, ikeleči. Net́ lomatneneń ěrävi :


1. Kastoms ěrzätnesě veńkstämočiń dy solidarnosteń jožo.

2. Kuĺtivirovams odlomatnesě bažamo uleme vieveks dy vasenceks. Lezdams –nežedems sehtej zěmevt́ ušodomatneń dy idejatneń. Jonkstams meĺtneń ěś meĺsě organizacijas, ěkspansijas bizněssě, politikaso ěli kuĺturaso.

3. Stävtnems ěrzä raśkeń instituttněń: meĺkužot, raśkeń, ošoń, rajonoń, veleń kurot –organizacijat, tonavtoma kurot, kužot, školat, ějdepiret́…

4. Kemekstams ěrzäń identičnostent́. Kuĺtivirovams ěrzäń vannovks pert́peĺksěnt́ langs: onkstams veseń vejke kriterjsě, maksy te lezě, ěli kandy kažo Ěrzäń Mastoronteń, ěrzäń raśkenteń. Lotkavtoms ruzoks kortamont́ ěś kudoso, malavikstněń marto, ěsenek jutkso. Kortams ansäk ěrzäks lomańjutkoń tarkatneva (Ěräń Mastorso). Kadoms kirillicant́ dy sörmadoms ansäk ěrzäń latinicaso. Inealtymań kurotnesě, kortams, sörmadoms ansäk ěrzäks.

5. Vešnems, muems dy ěräzgavtoms Evropaso politikań, ěkonomikań dy kuĺturań sülmavkstněń suomi, ěstněń dy ugratneń marto.

Ilä istovto mezeks ton ěrät. Ěrämoń prävt tökšmeleś –ěräms Tökšmeĺ marto. Minek Tökšmeleś -Ěrzä Mastoroń stävtoma. Mastoront́ konasont́ ěrzäń kirdivieś, ěrzäń meleś, ěrzäń azoroś ěś ěrzäń modant́ langso. Palt ěrzäń raśkent́ turtov. Ilä naksado imperijań kompostoń pomojlatksont́

Vese tynk Boläeń Syreś